ایران، رتبه چهارم جهانی ماینینگ بیت‌کوین؛ اما به چه قیمتی؟ بیش از ۹۵ درصد عملیات استخراج در تونل‌های زیرزمینی و با مصرف ۱۴۰۰ مگاوات برق یارانه‌ای، شبکه برق کشور را به مرز فروپاشی رسانده است. آیا این فعالیت‌های غیرقانونی، همان بمب ساعتی خاموشی‌های زمستانی هستند که همه را تهدید می‌کند؟ یکی از اخباری که این چند روزه نه تنها در فضای داخلی ایران بلکه در جوامع کریپتویی جهانی دست به دست می‌شود، مرتبط با ماینینگ یا استخراج بیت‌کوین توسط ایران بوده که حواشی زیادی را هم در پی داشته‌است. در این مقاله به بررسی کامل این خبر می‌پردازیم.

ماینینگ در ایران؛ از فرصت طلایی ارزی تا بحران خاموشی‌ها

استخراج رمزارزها یا همان ماینینگ (Mining)، فرآیندی است که در آن دستگاه‌های کامپیوتری قدرتمند که به اِی‌سیک (ASIC) معروف هستند، با حل محاسبات پیچیده ریاضی، امنیت شبکه بلاکچین را تأیید کرده و در ازای آن، پاداش‌هایی مانند بیت‌کوین دریافت می‌کنند. این پدیده در سال‌های اخیر به یکی از موضوعات کلیدی و البته جنجالی در اقتصاد و سیاست انرژی ایران تبدیل شده است. رشد سریع این صنعت در ایران، اگرچه پتانسیل بالایی برای دور زدن تحریم‌ها و افزایش درآمدهای ارزی دارد، اما با چالش‌های ساختاری عمیقی در حوزه انرژی و مقررات همراه بوده است. بر اساس جدیدترین گزارش‌های منتشرشده در نوامبر ۲۰۲۵، ایران توانسته است به طرز شگفت‌آوری خود را به چهارمین هاب بزرگ استخراج رمزارز در جهان برساند. اما نکته شوکه‌کننده اینجاست: بیش از ۹۵ درصد از کل دستگاه‌های فعال ماینر در کشور، بدون مجوز قانونی و به‌صورت زیرزمینی فعالیت می‌کنند. این آمار، نه‌تنها جذابیت برق یارانه‌ای ایران برای ماینرها را به‌خوبی نشان می‌دهد، بلکه به‌عنوان یک هشدار جدی برای پایداری و سلامت شبکه برق ملی به شمار می‌آید. در این مقاله قصد داریم پدیده ماینینگ در ایران را به‌طور جامع بررسی کنیم. ریشه‌های این وضعیت، جزئیات اخبار داغ نوامبر ۲۰۲۵، چالش‌های عظیم انرژی، نقش پیچیده نهادهای دولتی و البته، راهکارهای عملی برای سرمایه‌گذاران و سیاست‌گذاران جهت تبدیل این تهدید به یک فرصت پایدار اقتصادی را به‌دقت تحلیل خواهیم کرد. هدف نهایی این است که علاقه‌مندان، کارشناسان و ۱۳ میلیون ایرانی فعال در حوزه ارزهای دیجتال، بتوانند بدون آسیب رساندن به زیرساخت‌های ملی، از این پتانسیل عظیم نهایت بهره را ببرند.

✔️ بیشتر بخوانید: ماینینگ بیت‌کوین چیست و چگونه کار می‌کند؟

۱۴۰۰ مگاوات برق در آستانه فروپاشی

در ۲ نوامبر ۲۰۲۵ (آبان ۱۴۰۴)، جامعه رمزارز و انرژی ایران با یک آمار تکان‌دهنده مواجه شد. اکبر حسن‌بک‌لو، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق تهران، رسماً اعلام کرد: "ایران به چهارمین هاب بزرگ استخراج رمزارز جهان تبدیل شده، اما ۹۵ درصد از ۴۲۷ هزار دستگاه فعال ماینر، بدون مجوز عمل می‌کنند." این آمار به این معنی است که ۱۴۰۰ مگاوات (۱.۴ گیگاوات) برق، به‌صورت مداوم و غیرقانونی در حال مصرف شدن است. برای درک بهتر این عدد، توجه کنید که این میزان برق، تقریباً معادل مصرف برق دو راکتور هسته‌ای بوشهر یا کل برق مصرفی بیش از ۱۳ میلیون خانوار در طول یک روز است. این مصرف سنگین، بدون پرداخت بهای واقعی، شبکه برق ملی ایران را به مرز ناتوانی رسانده است. تنها در تهران، طی ماه‌های اخیر ۱۰۴ مزرعه غیرقانونی کشف و بیش از ۱۴۶۵ دستگاه توقیف شده است که مصرف برق این تعداد دستگاه، معادل برق مصرفی ۱۰ هزار خانوار تهرانی است. ماینرهای غیرقانونی با روش‌های پیچیده‌ای مانند:

• حفر تونل‌های زیرزمینی و اتصال به خطوط اصلی برق صنعتی.
• پنهان‌سازی دستگاه‌ها در سردخانه‌ها، مزارع و کارگاه‌های تولیدی با ظاهر متروکه.
• استفاده از کنتورهای دستکاری‌شده یا اتصال مستقیم به شبکه.

مقابله دولت و پاداش میلیونی: در واکنش به این وضعیت، دولت کمپین‌های سراسری مبارزه با ماینینگ غیرقانونی را تشدید کرده است. یکی از این اقدامات، تعیین پاداش چند میلیون تومانی برای شهروندانی است که مزارع غیرمجاز را گزارش دهند. با این حال، کارشناسان انرژی هشدار می‌دهند که این اقدامات، بدون اصلاح ساختاری یارانه‌های برق، تنها نوک کوه یخ مشکل را هدف قرار می‌دهند.

تاریخچه ماینینگ در ایران؛ چگونه "صنعت قانونی" به "بمب غیرقانونی" تبدیل شد؟

ایران، از پیشگامان قانونی‌سازی صنعت استخراج در منطقه بود. در سال ۱۳۹۸ (۲۰۱۹)، با هدف کسب درآمد ارزی و دور زدن تحریم‌ها، دولت استخراج رمزارزها را به‌عنوان یک صنعت قانونی و صنعتی به رسمیت شناخت. وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) مسئول صدور مجوزها شد و ماینرهای مجاز ملزم شدند تا رمزارزهای استخراج‌شده خود را به بانک مرکزی بفروشند. در آن زمان، این سیاست به ابزاری برای حفظ ارزش دارایی‌ها در برابر تورم و تحریم‌های کمرشکن بدل شد. یکی از دلایل اصلی این رشد، قیمت برق است. طبق برآوردهای جهانی، هزینه استخراج یک بیت‌کوین در ایران به‌دلیل نرخ بسیار پایین برق (گاهی کمتر از ۰.۰۱ دلار به ازای هر کیلووات‌ساعت)، یکی از ارزان‌ترین نرخ‌ها در جهان و در حدود ۱۳۰۰ دلار است. این مزیت قیمتی، ایران را به آهنربای بزرگ ماینرها تبدیل کرد. اما اینجاست که چالش شروع می‌شود: یارانه‌های سنگین انرژی که برای حمایت از اقشار کم‌درآمد طراحی شده بودند، مانند یک طعمه طلایی، ماینرهای غیرقانونی را به سمت خود جذب کردند. تا سال ۲۰۲۴، سهم ایران از هش‌ریت جهانی بیت‌کوین (معیار قدرت پردازش شبکه) حدود ۴.۲ درصد تخمین زده می‌شد، اما بخش اعظم این سهم، زیرزمینی و بدون مجوز بود. با تشدید بحران انرژی ناشی از خشکسالی و افزایش مصرف خانگی در سال ۲۰۲۵، دولت مجبور شد محدودیت‌هایی مانند قطع برق مزارع مجاز در فصل‌های پرمصرف اعمال کند. اما ماینینگ غیرقانونی، که اغلب توسط شبکه‌های سازمان‌یافته و پنهان در کارخانه‌های متروکه یا تونل‌های زیرزمینی اداره می‌شد، نه تنها متوقف نشد بلکه رشدی انفجاری یافت و به یک "صنعت سایه" تبدیل شد. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهند که این عملیات‌های سایه، نه‌تنها تحریم‌ها را دور می‌زنند، بلکه در برخی موارد، حتی به تأمین مالی پروکسی‌های منطقه‌ای یا شبکه‌های قاچاق نیز کمک می‌کنند، که این امر پیچیدگی موضوع را دوچندان می‌کند. چرا باوجود ممنوعیت‌ها و برخوردها، ماینینگ غیرقانونی در ایران همچنان رشد انفجاری دارد؟ دلیل اصلی این رشد انفجاری، تفاوت فاحش قیمت برق یارانه‌ای و برق آزاد جهانی است. تا زمانی که هزینه استخراج یک بیت‌کوین در ایران ۱,۳۰۰ دلار و در بازارهای جهانی بیش از ۲۵,۰۰۰ دلار باشد، انگیزه برای بهره‌برداری غیرقانونی از برق ارزان، بسیار بالا خواهد بود. علاوه بر این، سودآوری بسیار بالای این فعالیت، شبکه‌های سازمان‌یافته را ترغیب می‌کند تا با سرمایه‌گذاری در تجهیزات، اقدام به پنهان‌کاری عملیات‌های خود پشت ظاهر کارخانه‌های صنعتی یا مزارع کنند. تا زمانی که این یارانه پنهان انرژی اصلاح نشود، برخوردها تنها یک راهکار موقتی خواهند بود.

بررسی نقش ماینینگ در قطعی‌های برق ایران؛ واقعیت یا اتهام؟

در دو سال گذشته، قطعی‌های مداوم برق در ایران به یکی از چالش‌های جدی برای کسب‌وکارها و حتی زندگی روزمره مردم تبدیل شده است. این خاموشی‌های پی‌در‌پی نه‌تنها فعالیت صنایع و شرکت‌ها را مختل کرده، بلکه در برخی مناطق، زندگی عادی شهروندان را نیز تحت‌تأثیر قرار داده است. در این میان، بسیاری از مردم و رسانه‌ها انگشت اتهام را به سمت ماینینگ رمزارزها گرفته‌اند و آن را عامل اصلی افزایش فشار بر شبکه برق می‌دانند. در مقابل، گروهی دیگر معتقدند که ریشه این بحران در کمبود زیرساخت‌های تولید و توزیع برق و ضعف برنامه‌ریزی در حوزه انرژی نهفته است. با این حال، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا واقعاً استخراج رمزارزها عامل اصلی این قطعی‌های گسترده است یا دلایل دیگری پشت ماجرا قرار دارد؟ پاسخ قطعی به این سؤال ساده نیست. گرچه نمی‌توان تأثیر فعالیت مزارع ماینینگ را در افزایش مصرف برق نادیده گرفت، اما تاکنون گزارش‌ها یا تحقیقات میدانی دقیقی که این ارتباط را به‌صورت مستند و علمی تأیید کند، منتشر نشده است. بررسی دقیق این موضوع نیازمند همکاری کارشناسان حوزه انرژی، متخصصان برق، و تحلیل‌گران داده در زمینه نرخ هش‌ریت جهانی و الگوهای مصرف برق در بازه‌های زمانی مختلف است. همچنین باید سهم واقعی مزارع ماینینگ قانونی و غیرقانونی در مصرف برق کشور به‌طور مستقل مورد ارزیابی قرار گیرد تا بتوان تصویر شفافی از نقش آن‌ها در بحران برق ایران به‌دست آورد.

چالش‌های انرژی و محیط زیست؛ بمب ساعتی خاموشی‌های زمستانی

مصرف برق ماینینگ، دیگر یک مشکل جزئی نیست، بلکه یکی از عوامل اصلی بحران انرژی ایران است. هر دستگاه ASIC مدرن، به‌طور متوسط حدود ۳.۵ کیلووات برق مصرف می‌کند. با ۴۲۷ هزار دستگاه، مجموع مصرف به ۱.۵ گیگاوات می‌رسد که به گفته توانیر، بیش از ۲۰ درصد کمبود برق کشور را به خود اختصاص داده است. در تابستان ۲۰۲۵ (۱۴۰۴)، خاموشی‌های گسترده‌ای که در سطح کشور رخ داد، مستقیماً به استخراج غیرقانونی رمزارزها نسبت داده شد. اکنون، با نزدیک شدن به زمستان سخت، تهدید خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده و جدی‌تر از تابستان، بار دیگر جان می‌گیرد. ماینرها، که به دلیل تولید گرمای زیاد دستگاه‌ها به خنک‌کننده‌های پرمصرف نیاز دارند، در طول سال، به‌ویژه در اوج مصرف، بار سنگینی را به شبکه تحمیل می‌کنند. یارانه‌های معکوس: یارانه‌های برق، که قرار بود حامی اقشار کم‌درآمد باشند، در عمل به ابزاری برای "دزدی انرژی" و سودجویی کلان تبدیل شده‌اند. طبق گزارش توانیر، ماینینگ غیرقانونی تا ۲۰۰۰ مگاوات برق را به نوعی "سرقت" کرده است. اگر در نظر بگیریم استخراج یک بیت‌کوین با دستگاه‌های قدیمی، حدود ۱ میلیون کیلووات‌ساعت برق مصرف می‌کند، این میزان معادل مصرف سالانه ۴۴۰ خانوار عادی ایرانی است. مسائل زیست‌محیطی: این عملیات‌ها، که عمدتاً با برق تولیدشده از سوخت‌های فسیلی (نفت و گاز) ایران تأمین می‌شوند، انتشار کربن در کشور را به میزان قابل‌توجهی افزایش می‌دهند. این تناقض، در کشوری که خود با چالش‌های زیست‌محیطی جدی روبه‌روست، بسیار نگران‌کننده است. آیا دخالت نهادهای قدرتمند دولتی در ماینینگ قانونی، به افزایش فعالیت‌های غیرقانونی دامن زده است؟ بله. یکی از پیچیده‌ترین و جنجالی‌ترین ابعاد ماینینگ در ایران، مسئله "کارتل رمزارز" است. گزارش‌های تحقیقی متعددی به وجود مزارع عظیم رمزارز اشاره دارند که توسط بنیادهای وابسته به نهادهای قدرتمند اداره می‌شوند و از برق رایگان یا یارانه‌ای بهره می‌برند. به‌عنوان مثال، در بودجه سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵)، پایگاه‌های برخی نهادها از پرداخت قبوض انرژی معاف شده‌اند، در حالی که تعرفه برق برای شهروندان عادی ۳۸ درصد افزایش یافته است. این نابرابری، یک حس عمیق بی‌عدالتی ایجاد می‌کند: شهروندان باید خاموشی‌ها و تعرفه‌های بالاتر را تحمل کنند، در حالی که نهادهای با نفوذ از این فرصت برای کسب درآمدهای میلیاردی (۱۵.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ برای دور زدن تحریم‌ها) استفاده می‌کنند. اگر این اخبار و حدس و گمان‌هایی که در رابطه با سواستفاده برخی نهادها و یا سرمایه‌داران بزرگ از برق برای میاینینگ باشد، این وضعیت خود به نوعی، اعتماد عمومی را کاهش داده و باعث می‌شود شهروندان نیز به دنبال بهره‌برداری غیرقانونی از این امکان باشند.

تأثیر بر اقتصاد و جامعه؛ ۱۳ میلیون ایرانی در گرداب رمزارزها

اگر از ریسک‌های بزرگ و چالش برانگیز ترید رمزارزها که گریبان‌گیر بسیاری از سرمایه‌گذاران و معامله‌گران کریپتویی در این چندساله شده بگذریم، ماینینگ در ایران هم با دغدغه‌های زیادس همراه شده و همانند یک تیغ دولبه است. از یک سو، فرصت اشتغال و ایجاد درآمد ارزی را به همراه دارد. استخراج قانونی در صورت مدیریت صحیح، می‌تواند سالانه میلیاردها دلار به اقتصاد کشور تزریق کند. از سوی دیگر، این حوزه با چالش‌هایی مانند کلاهبرداری‌های متعدد (Scams) و هک‌های بزرگ، مانند هک ۹۰ میلیون دلاری صرافی نوبیتکس در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۴)، همراه بوده که اعتماد عمومی را خدشه‌دار کرده است. پذیرش گسترده: بر اساس آمارها، بیش از ۱۳ میلیون ایرانی معادل ۱۵ درصد جمعیت در بازار رمزارزها فعال هستند. این سطح از پذیرش عمومی، نشان‌دهنده یک پتانسیل عظیم برای اقتصاد دیجیتال است. با افت ارزش ریال در سال‌های اخیر (مانند افت ۳۷ درصدی در ۲۰۲۴)، رمزارزها به پناهگاهی امن برای حفظ سرمایه در برابر تورم تبدیل شده‌اند. سودآوری در اوج: با رشد قیمت بیت‌کوین به حدود ۱۱۰ هزار دلار در نوامبر ۲۰۲۵، سودآوری ماینینگ به اوج خود رسیده است. اما ماینینگ غیرقانونی، با ایجاد خاموشی و نوسانات برق، زندگی روزمره مردم را مختل کرده و عملاً به یک مالیات پنهان تبدیل شده است که همه ایرانیان بابت آن هزینه می‌پردازند.

✔️ بیشتر بخوانید: دستگاه ماینر چیست؟ بررسی انواع دستگاه‌های استخراج بیت‌کوین

استخراج قانونی رمزارز در ایران؛ راهکار عملی برای سود پایدار

تبدیل بحران کنونی به یک فرصت پایدار، نیازمند یک نقشه راه هوشمندانه و چندوجهی است. ایران می‌تواند از مدل‌های موفق جهانی مانند کانادا (با تمرکز بر انرژی هیدرو) یا قزاقستان (با تعرفه‌های متعادل) الهام بگیرد. در اینجا، برخی از راهکارهای عملی برای سرمایه‌گذاران و سیاست‌گذاران ارائه می‌شود:

اصلاح هوشمند تعرفه‌های انرژی (تعرفه‌های سه‌گانه)

• ماینینگ سبز (Green Mining): پایین‌ترین تعرفه برای ماینرهایی که از انرژی‌های تجدیدپذیر مانند پنل‌های خورشیدی استفاده می‌کنند. ایران پتانسیل تولید ۶۰ هزار مگاوات برق خورشیدی دارد.
• ماینینگ صنعتی (Industrial Mining): تعرفه‌ای منطقی و نزدیک به قیمت صادراتی برق برای مزارع بزرگ قانونی که در مناطق صنعتی و تحت نظارت دولت فعالیت می‌کنند.
• تعرفه تنبیهی: بالاترین و بازدارنده‌ترین تعرفه برای ماینرهای غیرقانونی و متخلفان.

قانونی‌سازی گام‌به‌گام و نظارت دیجیتال

• مجوزهای دیجیتال: راه‌اندازی یک سامانه آنلاین واحد برای صدور مجوز سریع و شفاف وزارت صمت، با استفاده از API بانک مرکزی برای ردیابی میزان استخراج و مبادلات، مانند اقدام بانک مرکزی در ژانویه ۲۰۲۵.
• فروش اجباری به بانک مرکزی: الزامی کردن فروش بخشی از رمزارزهای استخراج‌شده به بانک مرکزی، جهت تزریق ارز به بازار و دور زدن تحریم‌ها.

سرمایه‌گذاری در ماینینگ با انرژی تجدیدپذیر

راهنمایی برای سرمایه‌گذار کوچک ایرانی: به جای پنهان کردن دستگاه در زیرزمین، با اخذ مجوز صمت، یک مزرعه کوچک با پنل خورشیدی راه‌اندازی کنید.

• هزینه اولیه: حدود ۵,۰۰۰ دلار برای ۱۰ دستگاه ماینر کوچک‌تر و پنل‌های خورشیدی.
• مزیت: در این مدل، شما نیازی به برق یارانه‌ای پرچالش ندارید و از معافیت‌های مالیاتی و تعرفه‌ای ماینینگ سبز بهره می‌برید، در نتیجه، بازگشت سرمایه در عرض ۶ تا ۹ ماه امکان‌پذیر است.

راهکارهای عملی برای نظارت و کشف ماینرهای غیرقانونی

• نظارت مبتنی بر هوش مصنوعی (AI Monitoring): استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌های شبکه برق و تشخیص الگوهای مصرف غیرعادی در مناطق شهری و صنعتی. این روش، بسیار مؤثرتر از گشت‌های فیزیکی است.
• آموزش عمومی: راه‌اندازی کمپین‌های ضدکلاهبرداری و آموزش عمومی در مورد ماینینگ مسئولانه و خطرات اتصال غیرقانونی به شبکه برق.

سخن پایانی: زمان تصمیم بزرگ ایران در یک برزخ دیجیتال قرار دارد. از یک سو، پتانسیل عظیم رمزارز برای اقتصاد مقاومتی و افزایش درآمد ارزی، و از سوی دیگر، تهدید جدی ماینینگ غیرقانونی برای زیرساخت حیاتی انرژی. اخبار این چند روزه ، با صعود ایران به رتبه چهارم جهانی و تأکید بر سهم ۹۵ درصدی عملیات غیرقانونی ماینینگ، زنگ خطر نهایی را به صدا درآورده است. ماینینگ یک فرصت گریزناپذیر است؛ نمی‌توان آن را نادیده گرفت، بلکه باید هوشمندانه آن را مدیریت کرد. با پیاده‌سازی اصلاحات ساختاری در تعرفه‌ها، تشویق ماینینگ سبز و نظارت شفاف، می‌توان این ۴.۲ درصد هش‌ریت جهانی را از یک عامل بحران، به یک منبع پایدار درآمد ملی تبدیل کرد. اگر سرمایه‌گذاران و سیاست‌گذاران ایرانی از این فرصت طلایی برای قانونی‌سازی و بهینه‌سازی استفاده نکنند، نه تنها از موج بزرگ رمزارزها عقب خواهند ماند، بلکه باید منتظر خاموشی‌های گسترده‌تر و فاجعه‌بارتر در فصل‌های آتی باشند. زمان عمل، همین حالا است.

سلب مسئولیت: این مقاله تحلیلی و خبری هست و پیش از خرید یا فروش رمزارزها، با بررسی و آگاهی کامل اقدام کنید. ما هرگز پیشنهاد خرید و فروش هیچ ارزی را به کاربران نمی‌دهیم و یوتوتایمز مسئولیتی در قبال سود یا زیان معاملات کاربران ندارد.