در اکتبر ۲۰۲۱ مارک زاکربرگ قمار بزرگی کرد؛ او نه‌تنها تمام انرژی متا را روی «متاورس» گذاشت، بلکه نام شرکت را نیز از فیس‌بوک به متا پلتفورم تغییر داد. رؤیای او جهان‌هایی مجازی بود که کاربران در آن زندگی و کار خواهند کرد؛ اما نتیجه، فاصله زیادی با آن وعده‌ها داشت. دموهای اولیه بیش از حد ساده و تاریخ‌گذشته بودند و استقبال کاربران تقریباً ناچیز ماند. بازار هم واکنش تندی نشان داد: ارزش سهام شرکت از ۳۸۴ دلار به ۱۳۴ دلار سقوط کرد؛ افتی ۶۵ درصدی. اما در اواخر ۲۰۲۲ ورق برگشت. زاکربرگ در اوج انتقادات، در سکوت خبری از پروژه متاورس فاصله گرفت، هزینه‌ها را کاهش داد و دوره جدیدی از «کارایی عملیاتی» را آغاز کرد؛ همان پیامی که سهامداران مدت‌ها منتظرش بودند. سهام متا از آن مقطع جهش خیره‌کننده‌ای را تجربه کرد و امسال حتی به رکورد ۷۹۶ دلار نیز رسید. اکنون بار دیگر بازار در حال روایت تکرار آن نقطه‌عطف است. بنابر گزارش‌های رسانه‌ای، زاکربرگ احتمالاً بودجه بخش متاورس را در سال آینده تا ۳۰ درصد کاهش خواهد داد. این واحد البته فقط شامل متاورس نیست و پروژه‌های واقعیت مجازی، به‌ویژه بازی‌های VR، را نیز در بر می‌گیرد؛ پروژه‌هایی که با وجود هزینه‌ سنگین، هنوز نتوانسته‌اند به موفقیت گسترده برسند. طبق گزارش بلومبرگ، این بخش از سال ۲۰۲۱ تاکنون بیش از ۷۰ میلیارد دلار زیان ایجاد کرده است؛ رقمی قابل‌توجه در کنار ارزش بازار فعلی متا که حدود ۱.۶ تریلیون دلار برآورد می‌شود. البته همه پروژه‌های سخت‌افزاری متا شکست‌خورده نیستند؛ عینک‌های هوشمند Ray-Ban Meta با استقبال نسبی مواجه شده‌اند و رقبا نیز تلاش کرده‌اند نسخه‌های مشابهی عرضه کنند. بنابراین هنوز مشخص نیست که کدام بخش‌ها دقیقاً مشمول کاهش هزینه خواهند شد. اما تنها یک چیز برای بازار روشن است: سرمایه‌گذاران هر زمان که زاکربرگ از انضباط مالی صحبت می‌کند، به وجد می‌آیند. امروز هم سهام شرکت حدود ۳.۵ درصد رشد کرد. با این حال، چالش اصلی متا اکنون جای دیگری است. شرکت به‌وضوح در رقابت هوش مصنوعی از رقبای اصلی فاصله گرفته است. مدل «Llama» که زمانی قابل‌رقابت بود، عقب افتاد و شرکت در اجرای استراتژی AI دچار لغزش شد. همین موضوع باعث شد زاکربرگ بسیاری از اعضای تیم هوش مصنوعی را کنار بگذارد و وارد دوره‌ای از جذب بی‌محابای استعدادهای برتر شود؛ تا جایی که پیشنهادهای مالی او با دستمزد ستاره‌های ورزشی برابری می‌کرد. از این نقطه به بعد، عملکرد سهام متا بیش از هر چیز به یک سؤال کلیدی بستگی دارد: آیا سرمایه‌گذاری تهاجمی زاکربرگ روی هوش مصنوعی، بازده لازم را ایجاد خواهد کرد؟ اگر پاسخ مثبت باشد، مسیر رشد متا همچنان باز است؛ اما اگر این رقابت را واگذار کند، فاصله گرفتن از متاورس تنها مسأله‌ای کوتاه‌مدت خواهد بود، نه راه‌حلی بلندمدت.